Het vlaggensysteem*: van onderbuikgevoel naar professioneel handelen

Seksualiteit en de beleving daarvan bij onze cliënten is een onderbelicht onderwerp. We merken dat het lastig is hier open over te praten. Daarbij is het Vlaggensysteem als methodiek niets nieuws, maar op de achtergrond geraakt, evenals het onderwerp zelf. Dat halen we nu terug - bewust en actief!

Het begint vaak met iets kleins. Een blik. Een grapje. Een aanraking die niet helemaal goed voelt. Je merkt iets op in je groep en denkt: klopt dit wel? Maar wat je precies ziet, is niet meteen duidelijk. Je voelt vooral iets – en dat gevoel blijft hangen. Zoals een begeleider het verwoordt: “Ik had ooit een situatie waarbij twee cliënten samen onder een dekentje kropen. Mijn eerste reactie was: alarmbellen! Maar toen dacht ik: wacht even. Wat zegt dit gedrag eigenlijk? En hoe moet ik dit goed inschatten?”

Precies voor zulke momenten biedt het Vlaggensysteem houvast. Binnen Koraal regio Parkstad zetten we deze methodiek bewust in. Niet om overal een label op te plakken, maar om gedrag beter te begrijpen, gezamenlijk te duiden en er professioneel mee om te gaan.

Een systeem dat houvast geeft
Wat begon met een training, is inmiddels uitgegroeid tot een brede beweging binnen de regio. Gedragswetenschappers, begeleiders, trainers en teamleiders werken samen om seksualiteit meer bespreekbaar te maken. “Vroeger wist ik niet wat ik met mijn onderbuikgevoel moest,” zegt een deelnemer aan de training. “Nu weet ik: ik hoef het niet alleen te duiden. Ik kan het samen met collega’s onderzoeken. Het systeem helpt me om het gesprek te voeren zonder meteen te oordelen.”

Elke zes weken komen gedragswetenschappers samen om casussen te bespreken. Ze oefenen met het toepassen van de vlagcriteria, reflecteren samen en ondersteunen begeleiders bij risico-inventarisaties. Die gezamenlijke reflectie leidt tot rust, duidelijkheid en betere keuzes. “Het is fijn dat we nu een gezamenlijke taal hebben,” zegt een senior begeleider. “We kijken niet alleen naar wat er gebeurt, maar ook naar de bedoeling, de context en het patroon. Daardoor blijven we professioneel, ook als iets spannend voelt.”

Verandering op de groep en in de klas
De impact is voelbaar op de werkvloer. Begeleiders gebruiken het Vlaggensysteem steeds actiever. Niet alleen bij incidenten, maar ook in de dagelijkse omgang. “Er zijn veel situaties waarin kinderen of jongeren gewoon nieuwsgierig zijn,” vertelt een collega van de St. Jan Baptist in Kerkrade. “Dat is niet per se grensoverschrijdend, maar het vraagt wel iets van ons, als zorgbegeleiders binnen het onderwijs. Door het Vlaggensysteem weet ik beter wat ik zie en wat ik ermee kan doen.”

Ook bij dagbesteding wordt het systeem gebruikt als monitoringsinstrument. Collega’s geven aan dat ze het prettig vinden om niet alleen achteraf te reageren, maar ook proactief gedrag te kunnen volgen en bespreken. Het helpt hen seksualiteit als iets normaals en belangrijks in de ontwikkeling te erkennen. “Ik had altijd het gevoel dat we er pas iets mee deden als het misging,” zegt een begeleidster. “Nu hebben we meer grip en kunnen we ook signalen van gezonde seksuele ontwikkeling benoemen.”

Groeien naar een stevige aanpak
De beweging groeit inmiddels uit in de regio Parkstad. Alle gedragswetenschappers, (senior) begeleiders, het IBO-team, trainers weerbaarheid en hoofdwachten hebben inmiddels een training gevolgd of zullen deze binnenkort volgen. De Koraal-locaties Maasveld in Maastricht en St. Anna in Heel zijn inmiddels ook ingestapt. Ook bij Jeugd Zuid-Limburg leeft het thema sterk.

In 2026 krijgen de trainingen een vervolg. Daarnaast worden herhalingstrainingen georganiseerd en is er vier keer per jaar een open inschrijving, zodat ook nieuwe medewerkers kunnen deelnemen.

In oktober heeft in de regio Parkstad de ver diepende training ‘Vlaggen buiten de lijntjes’ plaatsgevonden voor de leden van de werkgroep Seksualiteit. Daarnaast is gedragswetenschapper Anita van der Pol gestart met de opleiding tot Consulent Seksuele Gezondheid NVVS (Nederlandse Wetenschappelijke Vereniging voor Seksuologie) en zijn er aandachtsfunctionarissen per woning benoemd.

Terug naar het overzicht